این مجموعه نسخهٔ صوتی کتاب نیست و قرار نیست جای خواندن آن را بگیرد. هدف این است که اندیشههای الیاده را با زبانی سادهتر، امروزیتر و همراه با مثالهایی ملموس بررسی کنیم تا مسیر ورود به جهان فکری او هموارتر شود.
چرا کتاب «امر قدسی و امر نامقدس»؟
کتاب «امر قدسی و امر نامقدس» یکی از آثار مهم میرچا الیاده در زمینهٔ تاریخ ادیان و دینپژوهی است. با اینکه الیاده معمولاً روشن مینویسد، بحثهای این کتاب عمیق و فشردهاند و گاهی پشت یک جملهٔ ساده، مجموعهای از مفاهیم تاریخی، اسطورهای و دینی قرار دارد.
این پادکست بر اساس ترجمهٔ فارسی زهرا آجرلو از کتاب شکل گرفته است. در ترجمه نمیتوان بیش از اندازه از متن اصلی فاصله گرفت یا توضیحات تکمیلی فراوانی به آن افزود؛ اما پادکست فرصت متفاوتی فراهم میکند تا بعضی از مفاهیم کتاب را بازتر کنیم، نمونههای آشناتری بیاوریم و دربارهٔ ارتباط این اندیشهها با تجربهٔ زندگی انسان صحبت کنیم.
هدف، سادهسازی بیدقت اندیشههای الیاده نیست؛ بلکه میخواهیم بدون کاستن از عمق بحث، راه ورود به آن را روشنتر کنیم.
نکته: در زمان انتشار این اپیزود، ترجمهٔ فارسی کتاب هنوز منتشر نشده و مراحل آمادهسازی آن در حال انجام است. پس از انتشار، خبر آن از طریق همین پادکست اعلام میشود و لینک تهیهٔ کتاب نیز در توضیحات اپیزودها قرار خواهد گرفت.
دو شیوهٔ بودن در جهان: امر قدسی و امر نامقدس
مسئلهٔ اصلی الیاده در این کتاب، فقط بررسی تاریخی آیینها، اسطورهها یا باورهای دینی اقوام مختلف نیست. او میخواهد بفهمد انسان دینی جهان را چگونه تجربه میکند و این تجربه چه تفاوتی با تجربهٔ انسان غیردینی دارد.
از نگاه الیاده، انسان میتواند به دو شیوهٔ متفاوت در جهان زندگی کند:
- امر قدسی (The Sacred): ساحتی که برای انسان دینی واقعیتر، نیرومندتر و معنادارتر از زندگی معمولی تجربه میشود. ظهور امر قدسی میتواند به مکان، زمان، طبیعت و زندگی انسان معنایی فراتر ببخشد.
- امر نامقدس یا دنیوی (The Profane): جهان عادی و روزمره؛ جهانی که از قداست تهی شده یا دیگر با زبان اسطوره، آیین و امر مقدس فهمیده نمیشود.
الیاده میکوشد این دو شیوهٔ بودن در جهان را از درون تجربهٔ انسان بررسی کند. به همین دلیل، کتاب فقط مجموعهای از اطلاعات دربارهٔ ادیان مختلف نیست؛ بلکه تلاشی برای شناخت شیوهای متفاوت از تجربهکردن جهان است.
فضا و زمان از نگاه انسان دینی
برای انسان دینی، فضا یکدست و همگن نیست. یک معبد، مسجد، کلیسا، کوه، چشمه یا حتی درختی خاص میتواند با سایر مکانها تفاوت داشته باشد. چنین مکانی از فضای عادی جدا میشود و به نقطهای برای معنا، جهتیابی و ارتباط با امر مقدس تبدیل میشود.
زمان نیز برای انسان دینی فقط جریان پیوستهٔ ساعتها، روزها و سالها نیست. جشنها و آیینهای دینی صرفاً یادآور رویدادی در گذشته نیستند؛ بلکه میتوانند نوعی بازگشت آیینی به زمان آغازین و اسطورهای باشند. انسانی که در آیین شرکت میکند، فقط یک واقعهٔ قدیمی را به یاد نمیآورد، بلکه میکوشد آن زمان مقدس را دوباره حاضر و زنده کند.
پادکست؛ همراهی برای خواندن عمیقتر کتاب
این پادکست قرار نیست نسخهٔ صوتی کتاب باشد، جای متن اصلی را بگیرد یا مخاطب را از مطالعهٔ آن بینیاز کند. مسیر کامل بحث، مثالهای گستردهتر، ارجاعات، پاورقیها و بسیاری از ظرافتهای مفهومی همچنان در خود کتاب قرار دارند.
بهترین شیوه این است که پادکست را بهعنوان همراه خواندن کتاب بشنویم. هر اپیزود میتواند پیش از مطالعه، ذهن ما را برای ورود به یکی از بخشهای کتاب آماده کند یا پس از خواندن آن، به جمعبندی و فهم بهتر مطالب کمک کند.
ما در این پادکست نمیخواهیم کتاب را به جای مخاطب بخوانیم؛ میخواهیم چراغی روشن کنیم تا مسیر خواندن آن روشنتر، زندهتر و ملموستر شود.
در اپیزودهای بعدی چه خواهیم شنید؟
در اپیزود اول، وارد فصل نخست کتاب میشویم و بحث «فضای مقدس و مقدسشدن جهان» را آغاز میکنیم.
در این اپیزود به سراغ این پرسشها میرویم: چرا برای انسان دینی همهٔ مکانها یکسان نیستند؟ چگونه یک نقطه از فضای عادی جدا میشود؟ و چطور یک مکان مقدس میتواند به مرکز معنا، جهت و حتی آغاز جهان تبدیل شود؟
شنیدن پادکست در سایر پلتفرمها
علاوه بر پخشکنندهٔ موجود در ابتدای این صفحه، میتوانید اپیزودهای پادکست «امر قدسی و امر نامقدس» را در پلتفرمهای زیر نیز بشنوید و دنبال کنید: